YEREL KALKINMA STRATEJİSİ

1.YEREL KALKINMA STRATEJİ ÖZETİ

KARACA Yerel Kalkınma Stratejisi 2025-2030 dönemi için yerel paydaşların ve toplulukların bir araya gelerek kamu özel sektör ve sivil toplum kuruluşları ortaklığıyla oluşturulan Karaca Yerel Eylem Grubu Derneği tarafından bir strateji belgesi özelliğinde oluşturulmuştur. Buna göre Karaca Yerel Eylem Kalkınma Stratejisi’nde Çaybaşı ilçe sınırları içerisinde kalan alanda sürdürülebilir kaynak kullanımını temele alıp Çaybaşı ilçesinin gelir düzeyini ve yaşamsal anlamda refah seviyesini yukarıya çekerek diğer gelişmiş bölgelerle gelişmişlik düzeyi arasındaki farkları azaltmak, diğer taraftan da çevresel ve kültürel değerlerin korunmasını ve geliştirilmesini yöneten, yerelde farklılaşan sosyal, kültürel ve ekonomik özelliklerinin iyileştirilmesini amaçlamıştır. Çaybaşı ilçesi kırsal iş gücü potansiyeline, marka olabilecek yöresel ürün çeşitliliğine organik fındık üretimi potansiyeline, küçükbaş hayvancılık, kümes hayvancılığı ve flora ile fauna zenginliğiyle arıcılık faaliyetleri potansiyeline sahiptir. İlçemiz birbirinden güzel keşfedilmiş/keşfedilmeyi bekleyen şelale kanyonlarıyla, ahşap camii ve köprüleriyle zengin kültür ve turizm varlılarına, çeşitlilik sergileyen geleneksel zanaat el sanatlarına sahiptir. Sahip olunan mevcut birikim, özellikle modernizasyon ve kırsal alan kalkınması ile ilgili yetersizliklerden dolayı ihmal edilmiş ve yok olma durumuyla karşı karşıya kalmıştır. Mevcut bulunan tüm bu özelliklerin korunmaya ve geliştirilmeye ihtiyacı vardır. Karaca Yerel Eylem Grubu bölgesinde çeşitlilik gösteren ve üretkenliğin devamı olabilecek nitelikteki kalkınma yaklaşımını gerekli kılmaktadır. Karaca Yerel Eylem Grubu tabandan-tavana, tüm paydaşların etkin katıldığı, modernizasyon ve inovasyonun kırsalın içinde uygun karşılık bulduğu, dezavantajlı grupların kalkınmasının gerekliliğiyle birlikte kırsal yaşamı her yönüyle geliştirme odaklı bir kırsal kalkınma modeli benimsenmiştir. Karaca Yerel Eylem Grubu derneğinin yaptığı toplantılar ile önce kamunun içindeki tüm kuruluşlarda temsilcilerle, sivil toplum kuruluşları ve derneklerin belirlediği temsilcilerle ve özel sektör kuruluşlarının temsilcileriyle bir araya gelerek IPARD, LEADER ve YEG üzerine bilgilendirme toplantıları yapılmıştır. Bu toplantılarda kurulan bağ, belirlenen temsilciler aracılığı ile bölge insanına aktarılmıştır. Yine temsilciler ile beraber yapılan odak grup ve alt grup toplantılarında bilgilendirmeler yapılmış, bölge sorunları belirlenmiş ve yerel kalkınma stratejisine ışık olacak fikirler ortaya çıkmıştır. Yerel Kalkınma Stratejisi hazırlama sürecinde tam bir ekip ruhu ile hareket edilmiş kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşları ile ortak çalışma yürütülmüştür. Gerekli veriler, bilgiler bu kuruluşların desteği ile oluşturulmuş, herkesin katkı sağladığı bir yerel kalkınma Stratejisi hazırlama süreci yaşanmıştır.

2.YEREL EYLEM DERNEĞİNİN (YEG) ÖZELLİKLERİ

2.1. YEG Alanının Genel Yapısı

Çaybaşı ilçesi, Orta Karadeniz Bölgesinde yer alır ve Ordu iline bağlıdır. Yüz ölçümü 165km² dir. Çaybaşı ilçesinin Ordu iline merkezine uzaklığı 85 km’dir. Çaybaşı ilçemizin kuzey ve doğusunda Ünye ilçesi, batıda İkizce ilçesi, güneyinde Akkuş ilçesi bulunmaktadır. İlçe merkezi Akçay ve Cüri ırmakları arsında yükselen bir arazı üzerinde kuruludur. İlçemizin güneye doğru yükselen arazi yapısında ormanlar ve yaylalar yer almaktadır. İlçemiz 26 mahalleden oluşmaktadır; Aşıklı Çakıllı, İlküvez, Çay,Çayır,Eğribel,Çınar,Boras,Cemallı,Akababa,Mollalı,Göksu Kapılı,Taşkesiği,Cevizliyatak,Gürcek İçeribükü,Tekke ,Kargalı, Çağlayan, Çandır, Yeni Cuma, HacıAli,Köklük,Kurudere,Kuşlu ve Namazlı mahalleleridir. İlçemizin denize uzaklığı 19 km, Ünye ilçesine uzaklığı 25, Ünye limanına 28, Çarşamba Havalimanına 78, Ordu Giresun Havalimanına ise 104km’dir.

İlçeye Çaybaşı adı 1960 yılında verilmiştir. Çaybaşı adının veriliş nedeni Akkuş ilçesi topraklarında doğan Akçay (batıda) ile Curi (doğuda) çaylarının oluşturduğu vadilerin tam ortasında ve doruk noktasında kurulmuş olmasındandır. 1960 yılına kadar Çaybaşı’nın adı Çilader köyü idi. Köyün merkezi ise bugünkü Çayır Mahallesi’dir. Çilader isminin verilmesiyle ilgili çeşitli rivayetler bulunmaktadır. Rivayetlerden ilki; köyde Çilağa adında zalim birinin olduğu, köylülerin onun adına iş yaparken ‘Çilağa derki’ diye söz başladıkları ve emri yerine getirdiklerini zamanla da “Çilağa derki” sözünün halk arasında yaygınlaştığı, Çaybaşı’nın köy statüsüne kavuştuğunda, Çilader adının köyün adı olduğu söylenir. İkinci rivayet ise; Osmanlı devletinin son zamanlarında bölge halkının Rum ve Ermeni çeteleri tarafından zulme uğradığı ve aynı zamanda fakirlik ve savaşlar gibi etkenlerden dolayı halkın çektiği çileye atıfta bulunarak ‘Çilader’ adının verildiği söylenir. Yörenin çok eski bir yerleşim birimi olduğu, tarihi kalıntılardan anlaşılmaktadır. Çaybaşı Çay Mahallesi’nde Yunanlılara ait mezarlıklara, kerpiç mezarlara, küllerin seramik kaplarla gömüldüğü mezarlara rastlanmıştır. Klasik Yunan dönemine ait gerdanlık ile bir çit küpe ve kolye bu yörede bulunmuş ve Samsun Arkeoloji Müzesine teslim edilmiştir.

Çaybaşı İlçesi Genel Görünüm

İlçe Tarihi

Çaybaşı’nın eski adı Çilader’dir. Nitekim 1642 tarihli avarız defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çilader (چیلادر) şeklinde geçer. Çilader köyü, 1642 tarihli avarız defterinde Ünye’ye tabi Efraz (İfraz) kazasının köylerinden biriydi. 1834 tarihli nüfus defterinde de aynı idari konuma sahipti. Çilader köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı‘nın ardından tarihsel topraklarından göç eden Gürcülerin Ünye kazasında yerleştirildiği köylerden biridir. 1882 yılına gelindiğinde, Acara-i Süfla (Aşağı Acara) bölgesinin Tzoniarisi (წონიარისი) köyünden gelen 38 kişi (17 kadın ve 21 erkek) Çilader köyünde iskan edilmişti. 1910 yılında yapılan nüfus sayımında Çilader veya Cilader köyünün nüfusu, 265’i kadın ve 273’ü erkek olmak üzere, 105 hanede yaşayan 538 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun buraya yerleştirilmiş Gürcüleri de kapsadığı anlaşılmaktadır. Bu sırada Çilader köyü, Trabzon vilayetinin dört sancağından biri olan Canik sancağına bağlı Ünye kazasının sınırları içinde yer alıyordu.

Çilader köyü, 1928 yılında Ünye kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Bu tarihte Ünye kazası Merkez ve Karakuş nahiyelerinden oluşuyordu. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 672 kişiden oluşuyordu. Çilader, 1945 genel nüfus sayımında Çilader bir köy olarak Tekkiraz bucağına bağlanmıştı. Bu sırda Ünye ilçesi, Merkez, Karakuş ve Tekkiraz nahiyelerinden oluşuyordu. Tekkiraz bucak merkezinin nüfusu 582 kişiden oluşurken, Çilader köyünde 786 kişi yaşıyordu. 1955 genel nüfus sayımında Çilader, “Ciladere” şeklinde kaydedilmiştir. Bu sırada bu yerleşim yeni kurulmuş olan Ciladere nahiyesinin idari merkeziydi ve Ciladere nahiyesi 20 köyü kapsıyordu. Tekkiraz nahiyesinin bazı köyleri Çilader nahiyesine bağlanmıştı. Bu sırada Karakuş, Akkuş adıyla kaza olduğu için Ünye kazası Merkez Çilader ve Tekkiraz nahiyelerinden oluşuyordu. Nahiye merkezi Çilader’in nüfusu 946 kişiden oluşuyordu. Çilader nahiyesinin toplam nüfus ise, 18.982 kişiyi kapsıyordu.

Çilader Türkçe olmadığı için yerleşimin adı 1959 yılında kanunla Çaybaşı olarak değiştirilmiştir.^]Nitekim bucak merkezi, Çaybaşı (Çilâder) olarak kaydedilmişken, bucak olarak Çilader adı korunmuştur. 1965 genel nüfus sayımında ise, bucak Çaybaşı, bucak merkezi de Çaybaşı (Cilader) olarak yazılmıştır. Çaybaşı, 20 Ağustos 1971’de belediye statüsü alarak beldeye dönüştü. 1975 yılında gelindiğinde bucak merkezi Çaybaşı, belediyesi ve postanesi olan bir yerdi. Nüfusu 2.305 kişiden oluşuyordu. Çaybaşı bucağı sınırları içinde 28 köy bulunuyordu ve bu köylerin toplam nüfusu 34.240 kişiden oluşuyordu. Çaybaşı bucağında nüfus açısından en büyük yerleşme Yoğunoluk köyüydü ve köyde 3.586 kişi yaşıyordu. Çevre köylerle ve İkizce ilçesine bağlantısından dolayı Çayır Mahallesi’ndeki mescitte karakol kurulmuştur. Mescitte karakol kurulması Çiladerde ilk devlet hizmeti olarak kayıtlara geçmiştir. Yörenin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla fırın, bakkal, lokanta, terzi vb. yerler açılarak Çaybaşı’nda toplu yerleşim birimleri oluşmaya başlamıştır. Yerleşim birimlerinin oluşmaya başlaması ulaşım sorununu ortaya çıkarmıştır. Ünye-Çilader arasındaki yol yapım çalışmaları, insan gücüyle başlatılmıştır. İlçenin asıl kurucusu olan Talip BAYRAK’ın gayretiyle yol çalışmaları düzene girmiş ve Çaybaşı’na ilk motorlu araç 1950 yılında gelmiştir. 1952 yılında pazar yeri kurulmuş ve çevreyle hızlı bir etkileşim başlamıştır. 1955 yılında Çilader Nahiye olmuştur. İkizce İlçesi bu Nahiye’ye dahil edilmiştir. 1960 yılında Çilader ismi değiştirilmiş ve Nahiye’ye Çaybaşı adı konulmuştur. 1967 yılında ortaokul açılmıştır. 1972 yılında ise Belediyecilik düzeyine geçilmiştir. 1972 yılından itibaren halkta Çaybaşı’nın ilçe olması düşüncesi gelişmeye başlamıştır. Bu düşünce Belediyecilik hizmetlerinin başlamasıyla artmıştır. 19.06.1989 tarihinde 21157 sayılı kanun teklifi ile Çaybaşı’nın ilçe olması İçişleri Komisyonu’nda görülmüş ve 9 Mayıs 1990 tarihinde “Çaybaşı’nın İlçe Olması” kararı alınmıştır. 21 Mayıs 1990 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanmasından sonra, 9 Ağustos 1991 tarihinde kaymakamlık açılarak idari statü tamamlanmıştır.

1919-1922 yılları arasında Rusya’dan Çaybaşı’na gelen Ermeni çetelerin İlçemizde yaptığı katliamın ve zulmün kanıtı olarak 2007 yılında İlçemiz Kaymakamlığı tarafından anıt yaptırılmıştır. Anıtta katledilen 15 vatandaşımızın adı vardır.

Manastır Köyü Şehitler Anıtı

İlçe Yüzey Şekilleri

İlçe Karadeniz bölgesinin yüzey şekillerine sahip olup, Orta Canik dağları üzerinde engebeli bir arazi üzerinde yer almaktadır. Akarsuların geçtiği derin vadiler ve bu vadilerin yamaçlarında dağınık yerleşim birimleri bulunmaktadır. Doğusunda Curi ve batısında ise Akçay çayları geçmektedir. İlçenin güney sınırını oluşturan Kapılı ve Göksu mahallelerinin güney toprakları 1600 metreyi bulan rakımdadır. Taz yaylasından başlayarak İlçenin tümünde yer yer orman keşif alanları bulunmaktadır.

İlçe Bitki Örtüsü

İlçenin tamamı çeşitli bitki örtüsüyle kaplıdır. Tarım sınırlı alanlarda el işçiliği yada patpat adı verilen tarım araçları aracılığı ile yapılmakta mısır, fasulye gibi ürünlerin üretimi yapılmaktadır. İlçenin toprakları, %70 fındık ağaçlarıyla kaplıdır. Geri kalan kısmı ise ormandır. İlçenin topraklarında değişik meyveler (elma, armut, üzüm, kestane, ceviz, hurma, erik) yetiştirilmektedir. İlçe ormanların da tirmit mantarı ve orman mantarı doğal ortamında yetişmektedir. Ancak bu meyvelerden elde edilen ürünler pazarlanamayıp, yetiştirenler tarafından tüketilmektedir. İlçe ormanlarında yabani yaban mersini meyvesi yetişmektedir.

İlçe Nüfusu

Çaybaşı nüfusu 2024 yılına göre 11.959 kişidir.

Bu nüfus, 6.132 erkek ve 5.827 kadından oluşmaktadır. Yüzde olarak ise: %51,28 erkek, %48,72 kadındır.

Aşağıdaki tabloya göre ilçemiz nüfusu 2012’de 15.295 iken 2024’ te bu rakam 11.969’a düşmüştür. Bu da son 12 yılda yaklaşık %22’lik azalma anlamına geliyor.

Yıllara Göre Çaybaşı Nüfusu

Veriler www.tuik .gov.tr adresinden alımıştır.

Çaybaşı Nüfus Grafiği

İlçe nüfusunda 2006 yılından itibaren 2011-2012 yılları hariç düşüş gözlenmiştir.

İlçe İklimi

Çaybaşı bölgesinde yazlar ılık ve açık ve kışlar çok soğuk, karlı ve parçalı bulutlu geçmektedir. Yıl içerisinde sıcaklık normalde 2°C ila 25°C arasında değişiklik gösterir ve nadiren -3°C altında ve 29°C üzerinde olur. İlçenin yüksek kesimlerinde kış mevsimi zorlu şartlarda geçmektedir. Yükseltiden dolayı ilçede don olayı yaşanmaktadır.

Doğal ve Tarihi Yerler

İlçemiz birçok doğal ve tarihi güzelliğe sahiptir. İlçe merkezini kuşbakışı gören Tırfıl Tepesi ile İlküvez mahallesinde bulunan Radar Tepesi ilçemizin doğal seyir teraslarıdır. Tırfıl Tepesine Ipard II sürecinde derneğimiz tarafından bank, çardak ve ahşap satış büfeleri yerleştirilmilştir. Çaybaşı ilçemiz de 5 adet ahşap camii bulunmaktadır. Asak Camii, Gürcek Camii, Yeni Cuma Camii, Kargalı Camii ve Çayır Camii. Bu camilerden biri olan Çayır Camii yakın zamanda restore edilerek tekrar ibadete açılmıştır. İlçemiz güney istikametinde bulunan Kargalı Ahşap Camisiyle bire bir benzerlik taşır. Bu caminin de ne zaman ve kim tarafından yapıldığı belli değildir. Avluda bulunan çeşmede H. 1281 ve 1288 tarihleri işlenmiştir. Miladi 1864-65 ile 1871 yıllarına karşılık düşen bu tarihler, caminin ve şadırvanın inşa edildiği tarihler olabilir. Çaybaşı Ahşap camileri ve Çayır Camii Çaybaşı ilçesinde bulunan 5 ahşap cami yapım tekniği bakımından benzerlikler taşımaktadır. Ayrıca her biri yerleşim alanlarının sınırına yani köylerin kesiştiği noktalara kurulmuşlardır. Minareleri yoktur. Hepsi de Cuma namazına yönelik işlevleri nedeniyle Cuma Camisi olarak inşa edilmiş ve Kargılı Ahşap Camii dışında hepsi kullanılmaktadır. Camilerimizin yanı sıra ilçemizde çok sayıda ahşap köprü de bulunmaktadır.

Çayır Camii

İlçemiz de Cuma Çayı üzerinde biribirinden güzel keşfedilmiş ve keşfedilmeyi bekleyen birçok şelale bulunmaktadır İpekyolu şelaleleri olarak adlandırınlan bu şelaleler yıl boyu ziyaretçilerine güzel anılar hediye etmektedir. Bu şelalelerimizden bazıları;

1-Kazankaya Şelalesi

Çaybaşı ilçesinin saklı kalmış doğa hazinelerinden biri olan Kazankaya Şelaleleri, bölgenin eşsiz su kaynaklarından biridir. İlk olarak ulaşımı zor gibi görünse de yürüyerek doğayla buluşmak mümkündür. Bu yüzden dağ yürüyüşü sevenler için oldukça cazip bir güzergâhtır. Aynı zamanda çevresindeki yeşillikler, bölgeyi adeta bir tabiat cennetine çevirir. Fakat yolun dik oluşu, bazı ziyaretçiler için yorucu olabilir. Üstelik bölge oldukça sessiz ve huzurludur, bu nedenle ruhsal dinlenme sunar. Ayrıca fotoğraf çekmek isteyenler için doğal bir stüdyo gibidir. Kısacası Kazankaya Şelaleleri, huzur arayanların mutlaka görmesi gereken bir yerdir.

2- Kibar Şelalesi

Doğanın sunduğu en sade güzelliklerden biri olan Kibar Şelalesi, Çaybaşı’nın dikkat çeken noktalarından biridir. İlk olarak köy yollarından kısa bir yürüyüşle ulaşmak mümkündür. Aynı zamanda şelalenin döküldüğü kaya yapıları oldukça ilginç bir görüntü sunar. Fakat dikkatli olunması gerekir, çünkü bazı alanlar kaygandır. Bu yüzden uygun ayakkabı giymek oldukça önemlidir. Üstelik şelalenin sesi, doğa içinde huzur bulmanıza yardımcı olur. Ayrıca kuş sesleri ve suyun ritmi birleşince adeta terapi etkisi yaratır. Özellikle fotoğraf tutkunlarının ilgisini çeken bu şelale, doğal ışık açısından da elverişlidir.

3- Gökçe Gelin Şelalesi

Gökçe Gelin Şelalesi, ismi kadar etkileyici görünümüyle de dikkat çeken bir doğa harikasıdır. İlk olarak adıyla ilgili anlatılan efsaneler, şelaleye gizemli bir hava katar. Aynı zamanda şelalenin döküldüğü nokta oldukça yüksektir ve etkileyici bir manzara sunar. Ancak yolun son bölümü yaya yürüyüş gerektirir, bu yüzden hazırlıklı gitmek gerekir. Fakat bu küçük zorluk, ulaşıldığında yerini büyülenmeye bırakır. Ayrıca çevresindeki bitki örtüsü oldukça zengindir ve doğa fotoğrafçılarını cezbeder. Yalnız bu durum, macera arayan doğa gezginleri için bir avantajdır. Artık doğayla bütünleşmek isteyen birçok kişi, bu tür alanlara yönelmektedir. Özellikle sessizlik ve serin hava arayanlar için birebirdir. Hatta kamp kurmak isteyenler için gölgelik alanlar da mevcuttur. Kısacası Gökçe Gelin Şelalesi, hem hikayesi hem doğasıyla görülmeye değer bir noktadır.

4- Aşıklı Kanyonu

Çaybaşı ilçesinin etkileyici coğrafi oluşumlarından biri olan Aşıklı Kanyonu, doğa tutkunlarının favori rotalarından biridir. İlk olarak kanyon, dar geçitleri ve yüksek duvarlarıyla ziyaretçileri büyüler. Aynı zamanda içinden geçen küçük dere, kanyona hayat verir. Ancak deneyimli yürüyüşçüler için harika bir keşif alanıdır. Üstelik bölgedeki kaya yapıları oldukça dikkat çekicidir ve jeolojik olarak önemlidir. Ayrıca gölgeli alanlar sayesinde yazın bile serinlik sunar. Özellikle doğa sporlarına ilgi duyanlar için ideal bir yerdir. Hatta fotoğrafçılar için sabah saatleri en verimli zamanlardır. Artık bölgenin doğal mirasını korumak daha da önemli hâle gelmiştir. Kısacası Aşıklı Kanyonu, doğanın gücünü ve güzelliğini aynı anda sunar. Bu nedenle keşfetmeye değer ve dikkatle korunması gereken bir doğa hazinesidir.

5- Saadet Şelalesi

Çaybaşı’nın doğayla iç içe saklı güzelliklerinden biri olan Saadet Şelalesi, adeta huzurun adresidir. İlk olarak sessizliği ve dinginliğiyle gelenleri etkisi altına alır. Aynı zamanda çevresi yemyeşil bitki örtüsüyle kaplıdır. Ancak ulaşım yolları bazı mevsimlerde çamur olabiliyor. Bu yüzden ziyaret öncesi hava durumu kontrol edilmelidir. Ayrıca doğa yürüyüşü yapmayı sevenler için ideal bir parkurdur. Fakat şelaleye yaklaşırken kaygan zemine dikkat etmek gerekir. Üstelik şelalenin döküldüğü kaya yüzeyleri oldukça ilgi çekicidir.. Özellikle kampçılar için sakin bir kamp alanı imkânı sunar. Hatta bazı doğa grupları burada etkinlikler de düzenlemektedir. Artık şehir hayatından kaçmak isteyenler için güzel bir sığınaktır. Kısacası Saadet Şelalesi, doğaseverlerin mutlaka görmesi gereken bir doğal güzelliktir.

İlçemizde Şelalelerimizin yanı sıra günüzde aktif olarak mısır öğütülmeside kullanılan el işçiliği ile yapılmış su değilmenleri de görülmeye değer eserler arasında yerini almaktadır.

Köklük mahallesinde bulunan Cin Değirmeni

İlçemizde iki adet yaylamız vardır Göksu Dağlıağaç Yaylası ve Kapılı Tepealan Yaylası bu yaylalar hayvancılık turizm ve arıcılık faaliyetleri için kullanılmaktadır.

Ekonomi ve Sosyal Hayat

İlçe nüfusunun büyük bir kısmı çeşitli zamanlarda yurdun değişik yerlerine çalışmaya gitmektedir. İstanbul, Ankara, İzmir gibi şehirle de inşaat sektöründe, Rize ilin de ise çay toplama işçiliğinde bölge halkı mevsimlik işçi olarak çalışmaktadır. Yaz mevsimin de ise il için de ve ilçe içinde fındık toplama işçiliği yapılmaktadır. Yüksek kesimlerde dışarıya yoğun göç yaşanmaktadır. Özellikle İstanbul ve Bursa İllerinde ilçemizden göç edenlerin sayısı oldukça fazladır. İlçemiz de tekstil işletmeleri istihdama katkı sağlamaktadır. İlçemizde arıcılık ve küçükbaş hayvancılık faaliyetleri de ekonomik olarak ilçemize katkı sağlamaktadır. Yörenin rutubetli olması sebebiyle yüzyıllardır yapılmakta olan ve sağlık açısından faydalı olan ahşap evler vatandaşlar tarafından terk edilmekte ve yerine betonarme evler yapılmaktadır. Halk yazın fındık toplamak için köylere, kışın ise merkeze inmektedir. Bazı farklılıklar olmasına rağmen geleneksel Türk aile yapısı devam etmektedir. Coğrafi şartlardan dolayı dağınık yerleşim modelinin hâkim olduğu yörede, komşuluk ilişkileri istenilen düzeyde değildir. Engebeli arazi yapısı yüzünden evlerin birbirinden uzak olması ve insanların her zaman görüşememeleri, ortak sorunlara zamanında çözüm bulunmasını engellese de, ilişkiler yine de sıcaktır. İmece usulü halkın ekonomik gücünün artmasına bağlı olarak kalkmıştır. Adetlerde ve geleneklerde olduğu gibi kıyafetlerde de değişiklikler görülmüştür. Son dönemlerde ulaşım ve iletişim alanında gelişmeler halkın bilgiye ulaşımını kolaylaştırmış buna paralel olarak da yöresel kıyafetler yerini günümüz kılık kıyafetine bırakmıştır.

İlçemiz mutfağında ot yemekleri önemli yer tutmaktadır. Özellikle karalahana, fasulye ve mısır yörenin vazgeçilmez lezzetleridir. İlçemizin yöresel yemekleri ise; Keşkek, turşu kavurması, mantar kavurması, Karalahana sarması, kara lahana çorbası karalahana kavurması, Fırında kurutulmuş fasulye kavurması, mantar(tirmit) kavurması, yoğurtlu mısır çorbası ve kompostodur. İlçemizin diğer bir lezzeti İlküvez Yağlısıdır. özellikle ramazan aylarında ekmek fırındarın da yapılır. Uzunca açılmış hamur üzerine tereyağ, yumurta, peynir gibi isteğe bağlı malzemeler konularak pişirilmeye bırakılan bu lezzet için patent alma çalışmaları başlamıştır. İlçemizde kokulu dağ çileği doğal ortamında yetişmekte bu çileklerden ise reçel yapılmaktadır. İlçemiz ormanlarında tirmit mantarı yetişir bu mantarlar kavrularak va da konserve yapılarak tüketilmektedir. İlçemizde üretilen meyvelerde özellikle elma armut ve hurma meyvesinde pekmez yapılmakta veya kurutularak tüketilmektedir. Kokulu üzümlerden ise kaynatılarak üzüm suyu elde edilmektedir. Ayrıca ilçemiz de yaşayan Gürcü kökenli vatandaşlarımız dillerini kültürlerini ve mutfaklarını yaşatarak ilçe kültürüne katkı sağlamaktadırlar. Son yıllarda ilçemizde gerçekleşen turizm faaliyetleri ilçe ekonomisine olumlu katkı sağlamaya başlamış insanlar yeme içme ve alışveriş sektörüne ve ilçenin sosyal yapısına da olumlu katkılar sağlanmıştır. İlçemizde 2 adet kapalı halı saha, 1 adet futbol sahası,1 adet spor salonu, 2 adet basketbol sahası bulumaktadır.Ayrıca ilçemizde yapımına başlanan 1 adet gençlik merkezi inşaatı bulunmaktadır. İlçemizde 2 adet amatör spor klübü vardır(Çaybaşı Belediyespor ve İlküvezspor). Futbol haricinde bireysel sporlarda da başarılı sonuçlar elde edilmeye başlanmıştır. İlçemizde yaşayan bir sporcumuz 2024 yılında Avrupa bilek güreşi şampiyonu olmuştur.

ÇAYBAŞI HARİTASI KONULACAK.

2.2. Yereldeki Kaynaklar, Fırsatlar, Zorluklar ve Öncelikler

Yereldeki Kaynaklar

Bölge halkının misafirperverlik duygusu

Kırsal işgücü potansiyeli

Organik fındık üretiminin yapılabileceği bahçelerin bulunması

Çevre kirliliğinin az olması

Arıcılık faaliyetlerinin yapılacağı ormanların olması

İlçedeki ormanlarda doğal ortamında yetişen tirmit mantarı, orman mantarı ve yaylalarda yetişen kokulu dağ çileği ve yabani yaban mersini meyvelerinin olması.

Marka olabilecek yöresel ürün çeşitliliğinin olması (elma, armut, hurma pekmezi vb.)

Çeşitlilik sergileyen geleneksel zanaat ve el sanatlarının olması (halı dokuma, sepet ve ahşap el yapımı ürünler vb.)

Bölgede keşfedilmiş/yarı keşfedilmiş şelale, kanyon, doğa yürüyüş alanlarının olması

Bölgede ahşap mimari ile yapılmış camilerin olması.

Akçay ve Cuma çayı üzerinde ahşap köprülerin, su değirmenleri gibi Tarihi kültürel Sivil Mimari eserlerin olması.

İlçemizde doğal seyir teraslarının olması (Radar Tepesi, Tırfıl Tepesi)

Yüksek oksijen miktarına sahip olmasından dolayı yayla ve sağlık turizmine elverişli olması.

Yereldeki Fırsatlar

Bölgemizin doğasının bozulmamış olması.

Yeni yapılabilecek düzenlemelerle bölgede turizme yönelik faaliyetlerin artması ve desteklenmesi

Doğal ve organik ürünlerin pazarlama şartlarının iyileştirilmesi.

Endemik bitki çeşitliliğinin olması (tirmit mantarı, Kokulu dağ çileği Yabani yaban meyvesi)

Kadın çiftçilerin bölgemizde yoğun olması.

Hibe projelerine bölgenin uygunluğu ve kooperatiflerde bu yönde istek bulunması

Ahşap üzerine el sanatları için atölye ve eğitim merkezi kurulma olanağı ve isteğinin olması

Arıcılık faaliyetlerinin bu bölgeye uygun olması nedeniyle arıcılığa yönelme ve arıcılığın desteklenmesi

Bölgede eko turizme uygun Gürcü kültürünü dilini ve yemeklerini yaşayan ve yaşatan köylerin olması

Bölgenin Ünye limanına, Çarşamba ve Ordu Giresun Havalimanlarına yakınlığı

Yereldeki Zorluklar

Sermaye eksikliğinden dolayı girişimciliğin yetersiz olması

Girdi maliyetlerinin yüksekliği

Pazarlama ve tanıtım eksikliği

STK ve kooperatifleşme eksikliği

Genç nüfusun giderek azalması sebebi ile yatırımcıların bölgede yatırım yapmak istememesi

Nitelikli iş gücü eksikliği

Destekleme faaliyet prosedürlerinin yerel halk tarafından uygulanmasındaki sıkıntılar

Bölgemizin dağınık yerleşim yapısı ve ulaşım zorlukları

Bölgesinin arazi yapısının tarım da makine kullanımına uygun olamaması

Bölgede zirai don olaylarının tarım ürünleri üzerindeki olumsuz etki oluşturması

Yetiştirilen organik ürünlerin( süt yumurta tereyağ peynir pekmez bal kurutulmuş mısır, fasulye elma armut kokulu üzüm tirmit mantarı, kokulu dağ çileği, yabani yaban meyvesi vb.) satışının yapılabileceği alanların olmaması.

Bölgedeki turizm alanlarına tanıtım ulaşım alt yapı sosyal tesis eksikliği

Yereldeki Öncelikler

İlçenin kalkınması ve gelişmesi

İstihdam olanaklarının arttırılması ve göçün engellenmesi

İlçede yer alan turizm potansiyelinin ortaya çıkarılması

Ekonomik toplumsal ve kültürel kalkınma potansiyelinin ortaya çıkarılması

Kadınların gençlerin ilçenin kalkınmasında söz sahibi olması

2.3 Yasal Yapı ve Yönetim Modeli

Çaybaşı ilçesi sınırlarında faaliyet göstermek amacıyla 52-017-118 tescil numarası ile 16/11/2016 tarihinde Dernekler Kanununa uygun olarak kurulan KARACA YEREL EYLEM GRUBU DERNEĞİ tüzel bir kişiliktir. KARACA kalkınma önceliklerini ve amaçlarını belirleyerek bu amaç ve önceliklere uygun olarak bir araya gelen; kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarından oluşan temsili bir gruptur. KARACA tek ilçede faaliyet göstermesi ve Çaybaşı ilçesinin 2012 yılı nüfus sayımına göre ilçe merkez nüfus sayısının 25000’nin altında kalması sebebi ile küçük yerel eylem grupları kategorisinde yer almaktadır. Tüm kamu kurumları ile ortak hareket edebilecek bilgi ve tecrübe paylaşımı yapabilecek kapasitede ve insan kaynağına sahip yapıdadır. Yönetim Kurulu yapısı oluşturulurken kamunun temsil oranının %49’dan fazla %20’den olmamasına dikkat edilmiştir. STK ve özel sektörün %50’den fazla olması sağlanmıştır. Dernek Yönetim Kuruluna ÇAYBAŞI ilçesinin tarihine sosyo ekonomik ve sosyal yapısına hakim 7 asil üyeden oluşmaktadır. Yönetim kurulunda kamuyu temsilen yer alan üyemiz KARACA Yerel Eylem Grubu Derneğinin Başkanı ve ilçe belediye başkanıdır. Yönetimde Çaybaşı Esnaf Odası Başkanı Avcılar ve Atıcılar Derneği Başkanı, 25 yaş altı genç üyemiz ilçemizde girişimcilik faaliyeti de yürütmektedir. Asil üyelerimiz arasına ilçemizde sosyal projeler yürüten özel eğitim öğretmeni, ilçede ticari faaliyetlerde bulunan bir üyemiz ve bir kadın üyemizin katılımıyla demokratik bir yönetim ortamı oluşturulmuştur. Yerel kalkınma stratejimize uygun olarak hazırlamış olduğumuz Yerel Eylem Planı doğrultusunda ilçemizin öncelikleri göz önüne alınarak planlamalar yapılmış olup önem ve ihtiyaç sırasına göre yönetim kurulumuza sunulacak, yönetim kurulumuzun onayından sonra dernek personelimiz tarafından gerçekleştirilecektir.

Yönetimimizce oluşturulacak olan finansal plan doğrultusunda derneğimize aktaralacak proje kapsamında ve donör katkısı olarak gelen bütçenin kullanımı sağlanacaktır.

KARACA ofis personeli seçiminde ilçede ikamet eden, ilçe sorunlarını ve kapasitelerini bilen, LEADER Tedbiri ile ilgili Yönetim Otoritesi’nin düzenlediği eğitimleri almış, konusunda tecrübeli personel ile yerel kalkınma stratejisini uygulayacaktır. Mali Müşavirlik hizmeti yapılacak sözleşmeye istinaden dışarıdan hizmet alım yöntemi ile sağlanacaktır. Ipard III sürecinde BT ekipmanları alınacak olup Çaybaşı Belediyesinin bedelsiz olarak göstermiş olduğu ofis kullanılacaktır. Elektrik su telefon gibi giderleri yine Çaybaşı Belediyesi karşılayacaktır. Ipard II döneminde alınan dernek aracı Ipard III sürecinde dernek iş ve işlemleri için kullanılmaya devam edilecektir.

Derneğimiz adının İlçemiz ormanlarını kendine doğal yaşam alanı olarak benimseyen ilçe halkı tarafından çok sevilip korunup kollanan geyikgillerden olan ‘’KARACA’’ dan almıştır.

3 YEREL KATILIM VE YÖNETİŞİM SÜRECİ

3.1. Eğitim Faaliyetleri ve Farkındalığın Geliştirilmesi

Derneğimiz bütçe aktarımının sağlandığı 2021 yılında faaliyetlerine başlamıştır. Ipard II sürecinde bölgemizde yaşayan dezavantajlı grupta bulunan gençler ve kadınlara yönelik eğitimler ve farkındalık çalışmaları yapılmıştır. Özellikle gençlere yönelik spor eğitimleri, bölgenin potansiyelini tanıtıcı turizm envanteri çalışması ve bölge halkıyla paylaşımı yapılmıştır. Kadın gruplarına yönelik katma değerli ürün pazarlama alanlarında gelişmelerini sağlayacak etkinliklere önderlik edilmiştir. Derneğimizin yaşamış olduğu yönetimsel ve ekonomik problemlerin aşılması ile bu çalışmalarımıza hız verilmiştir. Ipard III sürecinde de hazırlamış olduğumuz yerel kalkınma stratejisi çerçevesinde ağırlıklı olarak dezavantajlı grupların güçlendirilmesi bölge ekonomisine katkı sağlaması bölgemizdeki iş kaynaklarının ön plana çıkartılması konularında animasyon, kapasite geliştirme ve eğitim çalışmalarına ağırlık verilecektir.

YAPTIĞIMIZ EĞİTİMLERDEN FOTOĞRAFLAR

Çaybaşı KARACA Yerel Kalkınma Stratejisi 2025-2030 dönemi için yerel paydaşların ve toplulukların bir araya gelerek kamu özel sektör ve sivil toplum kuruluşları ortaklığıyla oluşturulan Karaca Yerel Eylem Grubu Derneği tarafından bir strateji belgesi özelliğinde oluşturulmuştur. Buna göre Karaca Yerel Eylem Kalkınma Stratejisi’nde Çaybaşı ilçe sınırları içerisinde kalan alanda sürdürülebilir kaynak kullanımını temele alıp Çaybaşı ilçesinin gelir düzeyini ve yaşamsal anlamda refah seviyesini yukarıya çekerek diğer gelişmiş bölgelerle gelişmişlik düzeyi arasındaki farkları azaltmak, diğer taraftan da çevresel ve kültürel değerlerin korunmasını ve geliştirilmesini yöneten, yerelde farklılaşan sosyal, kültürel ve ekonomik özelliklerinin iyileştirilmesini amaçlamıştır. Çaybaşı ilçesi kırsal iş gücü potansiyeline, marka olabilecek yöresel ürün çeşitliliğine organik fındık üretimi potansiyeline, küçükbaş hayvancılık, kümes hayvancılığı ve flora ile fauna zenginliğiyle arıcılık faaliyetleri potansiyeline sahiptir. İlçemiz birbirinden güzel keşfedilmiş/keşfedilmeyi bekleyen şelale kanyonlarıyla, ahşap camii ve köprüleriyle zengin kültür ve turizm varlılarına, çeşitlilik sergileyen geleneksel zanaat el sanatlarına sahiptir. Sahip olunan mevcut birikim, özellikle modernizasyon ve kırsal alan kalkınması ile ilgili yetersizliklerden dolayı ihmal edilmiş ve yok olma durumuyla karşı karşıya kalmıştır. Mevcut bulunan tüm bu özelliklerin korunmaya ve geliştirilmeye ihtiyacı vardır. Karaca Yerel Eylem Grubu bölgesinde çeşitlilik gösteren ve üretkenliğin devamı olabilecek nitelikteki kalkınma yaklaşımını gerekli kılmaktadır. Karaca Yerel Eylem Grubu tabandan-tavana, tüm paydaşların etkin katıldığı, modernizasyon ve inovasyonun kırsalın içinde uygun karşılık bulduğu, dezavantajlı grupların kalkınmasının gerekliliğiyle birlikte kırsal yaşamı her yönüyle geliştirme odaklı bir kırsal kalkınma modeli benimsenmiştir. Karaca Yerel Eylem Grubu derneğinin yaptığı toplantılar ile önce kamunun içindeki tüm kuruluşlarda temsilcilerle, sivil toplum kuruluşları ve derneklerin belirlediği temsilcilerle ve özel sektör kuruluşlarının temsilcileriyle bir araya gelerek IPARD, LEADER ve YEG üzerine bilgilendirme toplantıları yapılmıştır. Bu toplantılarda kurulan bağ, belirlenen temsilciler aracılığı ile bölge insanına aktarılmıştır. Yine temsilciler ile beraber yapılan odak grup ve alt grup toplantılarında bilgilendirmeler yapılmış, bölge sorunları belirlenmiş ve yerel kalkınma stratejisine ışık olacak fikirler ortaya çıkmıştır. Yerel Kalkınma Stratejisi hazırlama sürecinde tam bir ekip ruhu ile hareket edilmiş kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşları ile ortak çalışma yürütülmüştür. Gerekli veriler, bilgiler bu kuruluşların desteği ile oluşturulmuş, herkesin katkı sağladığı bir yerel kalkınma Stratejisi hazırlama süreci yaşanmıştır. Yapılan toplantı ve duyurular ile paydaşların süreçten haberdar olmaları sağlanmıştır. Belirlenen gündem maddeleriyle yapılan toplantılarda tüm paydaşların katkısıyla oluşan fikirler YKS hazırlama sürecine yol göstermiştir.

3.2. Ortaklığın Vizyonu

TEK CÜMLE KISALTILACAK.

Karaca Yerel Eylem Grubu 2030 yılına geldiğinde; yöresel ve geleneksel ürünleri markalaştırarak pazarlanmasında hareketliliğini arttırmış; alternatif turizm çalışmaları ile katma değer sağlamış, gençler kadınlar engelliler başta olmak üzere toplumun her kesimi ile kolektif yerel örgütleri desteklemiş; kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve yerel işletmeler arasındaki işbirliği ile bölgenin ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmasının temelini oluşturmuş; IPARD ve LEADER yaklaşımının bilinçli yaygınlaşmasının etkisi ile kırsalı kalkındırmayı sağlamış bir YEG olacaktır.

3.3. Paydaş Analizleri

İlçemiz de bulunan ya da yaptıkları faaliyetler itibariyle ilçe kalkınmasına hizmet eden bütün kurum, kuruluş ve şahıslarla Yerel Kalkınma Stratejisi (YKS) hazırlığı aşamasında görüşmeler yapılmıştır. Toplantılar öncesinde saha uzmanları tarafından ilçenin merkeze uzak mahalleleri de dahil olmak üzere her bölgesine LEADER Yaklaşımı ile ilgili afiş asımı gerçekleştirmiş, açılış toplantısı yapılmadan önce genel çağrı niteliğinde belediyeden anons yapılmıştır. Açılış Toplantısı, Odak Grup ve Alt Grup Toplantıları, Faaliyet Öncelikleri Belirleme Toplantısı ve Kapanış toplantısına toplamda 150 farklı grup temsilcileri katılmış ve LEADER Tedbiri tanıtımı gerçekleştirilmiştir. Her toplantı da 3 gündem maddesi belirlenmiştir. Eylem planında belirlenen faaliyetler bu gündem maddelerine ve toplantılarda oluşturulan SWOT Analizine göre düzenlenmiştir. Alt Grup Toplantılarında dikkat edilen önemli bir husus toplantı yerlerinin belirlenmesinde merkezden uzak mahalleler belirlenmiş ve her kesimin LEADER Yaklaşımına katılımı sağlanmıştır. KARACA, LEADER Tedbiri’nin uygulanması süresince bütün iç ve dış paydaşlarıyla işbirliği içerisinde, ilçe kalkınmasına hizmet etmeyi görev edinmiştir. Paydaş Analizi ekte mevcuttur.

3.3.1. Paydaş Görüşme ve Dayanışma Toplantıları

İlçede bulunan kamu, STK, özel sektör temsilcileri, kadınlar gençler ve muhtarlarla yapılan görüşmelerde LEADER tedbiri sonucu oluşturulan KARACA Yerel Eylem Grubu Derneğinin ilçeye katacağı faydalar ve planlanan faaliyetler konuşulmuştur. Eylem planınla belirlenen faaliyetlerimiz bu görüşmeler sonucunda şekillendirilmiştir. Oluşturulan sosyal medya Whatsapp grubu web site tanıtım ve bilgilendirme ile gelişmeler tüm paydaşlarımıza aktarılmaktadır. Sürece il dışında faaliyet gösteren ve ilçemizi temsil eden derneklerde dâhil edilmiştir.

3.3.2. Odak Grup Toplantıları

Çalışma grubu ile Odak Grup ve Alt Grup toplantılarının belirlenmesi çalışması yapıldı. Sektör bazlı toplantılar için çalışmalara başlanıldı.

Toplantıya

Kamu Temsilcileri

Gençler

Sivil Toplum Kuruluşu üyeleri

Kadınlar

Muhtarlar

Çiftçiler

200 kişinin katılım sağladığı 4 adet alt grup toplantısı

1.Kapılı-Göksu mahallesi

2.Aşıklı-Çakıllı, Mollalı, İlküvez, Taşkesiği, Cevizliyatak mahalleleri

3.Köklük, Eğribel, Akbaba, İçeribükü, Gürcek mahalleleri

4.Çay,Çınar,Çağlayan,Kurudere,Yeni Cuma,Çandır, Tekke,Hacıali,Boras, Kargalı, Namazlı mahalleleri

Alt grupları ile toplantı yaparak ilçenin kalkınma önceliklerini belirlemeye, hangi alanda ve şekilde kalkınma hamlesi yapılacağı konusunda bilgi alışverişi yapılmıştır. Sonuçlar aşağıda ki şekilde değerlendirilmiştir.

Kalkınma ihtiyaçları: Yapılabilecek kalkınma hamlesinin bölgedeki tüm paydaşların da katılımı ile tabandan tavana işbirlikçi yaklaşım ile yapılması gerekmektedir. Sektörel bazlı nitelikli iş gücü potansiyeli oluşturulmalıdır. Kısa tedarik zincirleri oluşturulup, pazar ağının genişletilmesi gerekmektedir. Tarihi ve kültürel değerlerin önemi vurgulanmalı ve ilçe dışında tanıtımları yapılarak kırsal turizmin önü açılmalıdır.

Sorunlar: Sermaye eksikliğinden dolayı girişimciliğin yetersiz olması, girdi maliyetlerinin yüksekliği, pazarlama ve tanıtım yetersizliği, STK ve kooperatifleşme eksikliği, genç nüfusun giderek azalması sebebi ile yatırımcıların bölgede yatırım yapmak istememesi, nitelikli iş gücü eksikliği, destekleme faaliyet prosedürlerinin yerel halk tarafından uygulanmasındaki sıkıntılar şeklinde sıralanabilir.

Beklentiler: Göç veren bir bölge olmaktan çıkıp kendi kaynaklarıyla kendine yetebilen bir ilçe profili oluşturulması, sektörel alanlarda bölgesinde ve alanında nitelikli eğitimlerin yapılması, bölgesel ürünlerin markalaştırılması, teşvik verilen ürünlerin çeşitliliğinin arttırılması, üretilen ürünlerin daha iyi fiyatlara satılabilmesi, sosyal alanda gençlerin ve özellikle kadınların kendilerini daha iyi ifade edebilecek ortamların oluşturulması.

Güçlü Yönler: KARACA Yönetim Kurulu ve çalışma ekibimizin proje kültürüne hakim ve gönüllü olması, İlçenin turistik, tarihi, doğal ve kültürel ve yöresel ürünler açısından birçok kaynağın varlığıdır.

Zayıf Yönler: Merkez dışında bulunan mahallelerin altyapı sorunu, ilçe dışına gidişlerde yaşanan ulaşım sorunu, tarımda ürünlerin çeşitlendirilerek satışının geniş bir pazar ağına yapılamaması, turizm alanlarının yeterince tanıtımının yapılamaması. Genç nüfusun göç etmesi. İlçede doğal gaz olmaması, Sosyal tesis ve konut eksikliğinin olması.İlçede yükse okul olmaması. İlçede konaklama tesisi olmaması. İl merkezine uzak olması.Yerleşim yapısının dağınık arazi yapısının ise engebeli olması. Zorlu iklim şartlarının olması.

Fırsatlar: Ülkemizde uygulanan olan LEADER Tedbiri’ne girebilmek ve bu projenin ilçemizde uygulanabilecek olması, turizm kenti olma yolunda ilçemize yapılan sosyal tesis yatırımları, Ünye Limana Ordu-Giresun Havalimanına, Çarşamba Havalimanına olan yakınlık ve Karadeniz sahil yolluna yakın bir konumda bulunması. İlçenin turizm etkinliklerinin yapılabileceği iki akarsu arasına kurulması.

Tehditler: Tarım ve özel sektörü zor durumda bırakan girdi maliyetlerinin yüksek olması, istihdamın yetersiz olmasından kaynaklı göç hareketleri, yaşanan göç nedeniyle nitelikli genç nüfusun azalması, bölge insanının proje kültürüne yabancı oluşu. Mevsimlik iş göçünün olması.

3.3.3.Anket Uygulama ve Değerlendirme çalışmaları

Yerel Kalkınma Stratejisi hazırlık sürecinde yapılan odak grup toplantılarında 2 gruba anket uygulanmıştır. Anketler, Kamu ve Gençler ile yapılan toplantılara katılan katılımcılara uygulanmıştır. Tüm mahalle muhtarlarına da anket uygulanmıştır. Bu anketler Yerel Kalkınma Stratejimizin temeline katkı sağlamıştır. Yapmış olduğumuz anket sonuçlarına göre ilçede var olan şelalelerin, yaylaların, doğal güzeliklerin turizme kazandırılması sonuçlar çıkmıştır. Toplumsal olarak güzel vakit geçirilebilecek sosyal alanların arttırılması ve istihdamı arttırmaya yönelik hamlelerin yapılması görüşü ortaya çıkmıştır.

3.3.4. Toplum Katılımı

Ipard II sürecinde yapmış olduğumuz etkinliklerimize Ipard III sürecinde de devam edeceğiz. İlçede bulunan kamu, STK, özel sektör temsilcileri, kadınlar, gençler ve muhtarlar ile görüşmeler yapılarak yeni yks hazırlığında aktif rol oynamaları sağlanmaktadır. Ipard III sürecinde LEADER Tedbiri sonucu oluşturulan KARACA Yerel Eylem Grubu Derneği’nin ilçeye katacağı faydalar ve planlanan faaliyetler konuşulmuştur. Eylem Planı’nda belirlenen faaliyetlerimiz bu görüşmeler sonucunda şekillendirilmiştir. Derneğimizin mevcutta bulunan sosyal medya hesapları internet sitesi üzerinden yapılan gelişmeler tüm paydaşlarımıza aktarılmaktadır ve aktarılmaya devam edecektir. İlçemizde bulunan bazı işletmeler (fındık işleme sektörü vb.) ile görüşmeler yapılmıştır ve süreç ile ilgili bilgi alışverişinde bulunulmuştur. Daha fazla ve etkin faaliyet gerçekleştirilebilmesi için bazı faaliyetlerimizde eğitim, tanıtım, seminer düzenleme konularında finansman desteği sağlanması (Diğer Donörlerin Katkısı) konuları görüşülmüştür. Bu tür desteklerin işbirliği anlayışına ve ilçe kalkınmasına sağlayacağı katkılar ele alınmıştır. Tüm bu çalışmalar soncunda ‘’Toplumun neyi değiştirmek İstediği’’ sorusunun cevabı olarak paydaşların yöresel ve geleneksel ürünleri markalaştırarak pazarlanmasında hareketliliğini arttırması; alternatif turizm çalışmaları ile katma değer sağlanması, gençler kadınlar engelliler başta olmak üzere toplumun her kesimi ile kolektif yerel örgütleri desteklenmesi; kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve yerel işletmeler arasındaki işbirliği ile bölgenin ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmasının temelini oluşturmuş kalkınmış bir bölge hedefleri ortaya konulmuştur.

3.3.5. GZFT Analizi

Odak grup ve alt grup toplantıları, bu toplantılarda uygulanan anketler derlenerek ilçemizin GZFT analizi çıkarılmıştır. Ayrıca Yerel Kalkınma Stratejisi uzmanlarının bölgede yaşıyor olması ve bölgeyi iyi tanıyor olması bu analizin hazırlanmasında katkı sağlamıştır. İlçemizde güçlü yön olarak var olan doğal, tarımsal, kültürel ve turizm kaynakları ön plana çıkmaktadır. Zayıf yön ise bu kaynakları verimli kullanılamamasıdır. Örneğin Şelaleler Bölgesi yaz ve kış turizmine çok uygun bir ortam ve güçlü yönümüzü yansıtmaktadır fakat buraya gelen ziyaretçilerin konaklayacağı bir tesis veya bölgeyi gezip tanıyabileceği yönlendirme tabelaları yoktur. KARACA olarak GZFT Analizi’nde belirlenen zayıf yönleri yapacağımız faaliyetlerle en aza indirmeyi hedeflemekteyiz.

Güçlü Yönler

Su kaynaklarının zengin olması(İlçenin Cuma çayı ve Akçay Çayı arasına kurulmuş olması)
Turizm alanlarının çok ve çeşitli olması (Yaz, Kış, doğal ve kültürel turizm)
Yerel paydaşların birbirleriyle olan iyi ilişkileri.
Çaybaşı Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünün mesleki kurslarla eğitim vermesi.
Tarihi, kültürel, doğal ve dini alanların varlığı (Asak Camii, Çayır Camii, Gürcek Camii,Yeni Cuma Camii, Ahşap Köprüler, Su Değirmenleri, Kazankaya Şelalelesi, Gökçegelin Şelalesi, Kapılı Şelalesi, Cin Değirmeni ve Şelalesi, Kibar Ahşap Körpü ve Şelalesi, İpekyolu Şelaleleri Kanyonlar, Doğal yürüyüş Parkurları, Yaylalar)
Gürcü kökenli vatandaşlarımızın dilleri yemekleri kültürleriyle ilçemizde bir kültür mozaiği oluşturması
Sportif faaliyetlerde alınan önemli başarılar(İlçemizden Avrupa Bilek Güreşi Şampiyonu çıkmıştır.)
İlçemizde belediye tafından gençlerin kullanımına sunulan iki adet halı saha ve basketbol sahalarının bulunması.
İlçemizin fındık üretiminde söz sahibi olması
Bal üretimi için uygun orman varlığının olması.
İlçe dışında yaşanyan çok fazla sayılı da Çaybaşılının olması.

Zayıf Yönler

Tarım arazilerinin parçalı ve bölünmüş, engebeli olması.
Verimli tarım arazilerinin olmaması.
Tarım azilerinde engebelerden makinalı tarımın yapılamamsı.
Çiftçilerin tarım sigortası konusunda yeterince bilgi sahibi olmaması dolayısıyla yetersiz ürün sigortası
Alternatif ürünlere olan ilginin azlığı.
Zorlu iklim şartlarının olması.
Üretilen ürünleri değerlendirip katma değer kazandırabilecek tesisin olmaması.
Üretilen ürünleri değerlendirip katma değer kazandırabilecek tesisin olmaması.
Turizm açısından konaklamanın yetersiz olması.
Kooperatifleşme gibi örgütlenme eksikliği.
Küçük çiftçilerin sermaye darlığı yaşaması.
Ekonomi, turizm ve tarım da sahip olduğumuz kaynakların yeteri kadar tanıtım ve reklamımın yapılmaması.
İstihdamın yetersizliği.
STK sayısının az olması.
Arazi yapısınıdaki engebeden dolayı yatırımcılar için uygun arsa olmaması.
Ulaşım yollarında yaşana sıkıntılar(dar, virajlı ve stabilize,bozuk)

Fırsatlar

Tarım Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü birimi ile Avrupa Birliği ortak çalışması olan LEADER Projesi’nde KARACA Yerel Eylem Grubu Derneğinin ülke genelinde bulunan pilot bölgelerden birisi olması
Mavi ile yeşil tonlarının en belirgin haliyle görülebildiği bir ilçe olması (Masmavi Şelaleleri,Dereleri,Kanyonları Yemyeşil Taz Yaylası)
Karadenize özgü ahşap yapıların en güzel örneklerinin ilçemizde yer alması( Çayır Camii, Gürcek Camii, Yeni Cuma, Asak Camii, Kargalı Camii)
İlçemizde doğal ortamında yetişen mantarların ve orman meyvelerinin olması (kokulu dağ çileği, tirmit mantarı, orman mantarı, yabani yaban meyvesi)
İlçemizin Ünye Limanına ve Çarşamba Havalimanına yakınlığı.
Ordu ilinin en büyük ikinci ilçesine (Ünye) komşu olması ve yakınlığı.
İlçe merkezini kuşbakışı gören Tırfıl Tepesi yine İlküvez mahallesinde bulunan Radar Tepesi gibi doğal seyir teraslarına sahip olması.
Çeşitli spor komplekslerinin bulunması ( Kapalı spor salonları, Sentetik çim sahalı stat, halı sahalar ve Basketbol sahası)
Ordu’nun nüfus bakımından ikinci büyük ilçesine komşu olması.
İlçe dşında yaşayan Çaybaşılıların bağlarının koparmamaları.
Denize en yakın şelale ve yaylaların ilçemizde yer alması (Kazankaya Şelalesi ve Taz Yaylası)

Tehditler

Tarımla uğraşan nüfusun yaşlanması.
İstihdamın yetersiz olması sebebiyle göçlerin yaşanması (Özellikle genç nüfus)
Tarımsal girdi fiyatlarının yüksek olması.
Kimyasal gübre kullanımının toprak verimliliğini düşürmesi.
Ürün ve ekipman maliyetindeki artış.
Mevsimsel ürün ve fiyat dalgalanmaları.
Üretilen ürünlerin fiyatlandırılmasının düşük olması, üreticinin ürün fiyatlarının belirlenmesine etkisinin olamaması.
Bazı hizmet kuruluşları ile yerel halk arasında yaşanan sorunlar (Türk Telekom ve Yedaş).
Dağınık ve düzensiz yerleşim.
İlçede doğalgaz gibi hizmet yatırımlarının yapılamaması.
İl merkezine olan uzaklık ve ulaşım da yaşanan zorluklar.

3.3.6. İşbirliği ve Ağ Analizi

Karaca Yerel Eylem Grubu tabandan-tavana, tüm paydaşların etkin katıldığı, modernizasyon ve inovasyonun kırsalın içinde uygun karşılık bulduğu, dezavantajlı grupların kalkınmasının gerekliliğiyle birlikte kırsal yaşamı her yönüyle geliştirme odaklı bir kırsal kalkınma modeli benimsenmiştir. Karaca Yerel Eylem Grubu derneğinin yaptığı toplantılar ile önce kamunun içindeki tüm kuruluşlarda temsilcilerle, sivil toplum kuruluşları ve derneklerin belirlediği temsilcilerle ve özel sektör kuruluşlarının temsilcileriyle bir araya gelerek IPARD, LEADER ve YEG üzerine bilgilendirme toplantıları yapılmıştır. Bu toplantılarda kurulan bağ, belirlenen temsilciler aracılığı ile bölge insanına aktarılmıştır. Yine temsilciler ile beraber yapılan odak grup ve alt grup toplantılarında bilgilendirmeler yapılmış, bölge sorunları belirlenmiş ve yerel kalkınma stratejisine ışık olacak fikirler ortaya çıkmıştır. Yerel Kalkınma Stratejisi hazırlama sürecinde tam bir ekip ruhu ile hareket edilmiş kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşları ile ortak çalışma yürütülmüştür. Gerekli veriler, bilgiler bu kuruluşların desteği ile oluşturulmuş, herkesin katkı sağladığı bir yerel kalkınma Stratejisi hazırlama süreci yaşanmıştır..Instrument for Pre-Accession Assistance Rural Development (IPARD) programları faaliyet gösterdikleri bölgelerde ekonomik, toplumsal ve kültürel kalkınma adına fon sağlayarak, bu bölgelerin kalkınmasına imkan sağlamaktadır. KARACA bu kaynaktan sağlayacağı fonlarla bölgesinde sahip olduğu değerleri ön plana çıkararak bu kalkınmaya imkan sağlamak amacıyla LEADER Tedbiri’ne uygun olarak tabandan tavana yaklaşım modeli ile kurulmuştur. Ülke genelinde kurulan Yerel Eylem Grupları ile Yerel Kalkınma Stratejileri Hazırlama sürecinde kurulan iyi ilişkilerin bundan sonraki dönemlerde geliştirilerek devam ettirilecektir. Özellikle kendi ilçemizde paydaşlarımız arasında oluşturduğumuz iyi iletişim ağı sayesinde ulusal ve uluslararası oluşturulacak işbirliği ağını olumlu yönde etkileyecektir. İyi Uygulama Örnekleri çalışmaları kapsamında, ilçemizde kırsal kalkınmanın arttırılması için tarım, turizm, kültürel olarak uygulanan başarılı faaliyetlerin ülke genelinde tanınırlığını arttırmak amacıyla, başka bölgelerden gelebilecek ziyaretçileri ilçemize davet edeceğiz. KARACA sahip olduğumuz kaynaklar ile yetinmeyip, ilçemiz için yeni ve sürdürülebilir uygulamaların araştırmaları yapılarak yenilikçi yaklaşıma öncülük etmeyi planlamaktadır.

Geçmiş dönemde de Bakanlığımızın ve TKDK kurumunun yapmış olduğu etkinliklere katılınmış olup ülke genelindeki diğer yeg dernekleri ile olan ilişkiler güçlendirilmiştir. İl bazında yapılan dernekler arasındaki programlara eşlik edilmiş olup işbirliği ve ağ analizi çalışmalarına katkıda bulunulmuştur.

YEREL KALKINMA STRATEJİLERİ VE TEMEL İÇERİK

4.1. Strateji Belgeleri ve Politikalarla İlişkiler

4.1.1.Türkiye ortak Tarım Politikası Ağı Uygulamaları

Türkiye Ortak Tarım Politikaları Ağı kapsamında kırsal kalkınma; kırsal alanda, sürdürülebilir doğal kaynak kullanımını esas alarak, bir taraftan kırsal kesimin gelir düzeyinin ve yaşam kalitesinin yükseltilmesi yoluyla gelişmişlik farklarının azaltılması amacına yönelen, diğer taraftan çevresel ve kültürel değerlerin korunmasını ve geliştirilmesini gözeten, yerelde farklılaşan sosyal, kültürel ve ekonomik özellikleri, ihtiyaçları, potansiyelleri ve dinamikleri dikkate alarak çok sektörlü yaklaşımla planlanan faaliyetler bütünü olarak kabul edilmektedir. Kırsal kalkınma politikaları uygulama başarısı, kırsal kalkınma perspektifinin büyük ölçüde diğer sektörel politikalara entegre edilmesine bağlı olmaktadır. Bu durum, çok boyutlu bir kalkınma yaklaşımını ve çok sektörlü kamu politikalarını gerekli kılmaktadır. Ayrıca kırsalda yaşayan toplumların kendilerine özgü ihtiyaç ve taleplerinin dikkate alınmadığı kırsal kalkınma politikaları eksik kalmaktadır. Yerel Kalkınma Stratejimiz oluştururken Türkiye Ortak Tarım Politakası ağının gereklilikleri de ön plana tutularak çalışmalar yapılmıştır. Türkiye Ortak Tarım Politikası Ağının bir parçası olma yönünde çalışmalarımız planlanmaktadır. Tarım Bakanlığımızın yürütmekte olduğu Türkiye Ortak Tarım Politikası Ağı çalışmalarına katılım sağlanmış olup yeni dönemde de katılım sağlanmaya devam edecektir.

4.1.2. Sürdürülebilir Uygulama ve Yaklaşımlar

Sürdürülebilirlik doğal hayatın akışına sahip çıkan, sosyal açıdan yaşanabilir, ekonomik açıdan verimli, insan sağlığını koruyan, çevreye önem veren bütüncül tarımsal uygulamalardır. Stratejilerde sürdürülebilir bir tarım sistemine ulaşmak için ekonomik, çevresel ve sosyal sürdürülebilirlik olan üç ana hedef dikkate alınmaktadır. Özellikle gıda güvenilirliğini hedefleyen ve kırsal toplulukları destekleyen politika ve eylemler aracılığıyla kırsal kalkınmanın toplumun her düzeyinde sürdürülebilirliği sağlanır. Ekonomik sürdürülebilirlik ile tarım ve ormancılığın uzun vadeli karlılığını korumak amacıyla uygulamalar teşvik edilmektedir. Sosyal sürdürülebilirlik, kırsal alanlarda istihdam fırsatlarını, büyümeyi, kadınların ve gençlerin tarıma katılımının artırılmasını, cinsiyet eşitliğini sağlayarak yerel kalkınmanın sürdürülebildiğine katkı sağlar. Gıda güvenliğini hedefleyen, kırsal toplulukları destekleyen, tarım ve ormancılığın politika ve eylemler aracılığı ile sürdürülebilirliğe katkıda bulunulur. Çiftçi gelirini güçlendiren ve rekabet gücünü artıran destekler sağlanır. Kırsal toplumda dayanıklılığın geliştirilmesinde LEADER, genç çiftçilere destek gibi topluluk bölge ve sosyal konular ele alınmaktadır. Ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi, kısa değer zincirleri, yerel ürünlerin üretimi, zanaatkârlık, sosyal yenilikler, toplum yaşamı, çevre ve iklim değişikliği vb. konularda yerel alanlarda kalkınmayı teşvik etmesi sağlanmaktadır. Doğal yaşam alanlarını korumak, örtü bitkileri yetiştirmek ve zararlı kimyasalların kullanımından kaçınmak dengeli bir ekosistemi destekler. KARACA YEREL EYLEM GRUBU olarak sosyal, ekonomik ve çevresel sürdürülebilirlik açısından yapılan projeler;

Kadın kooperatifleriyle işbirliği kapsamında malzeme alımı

Turizm bölgelerine tabela yapımı

KARACA YEREL EYLEM GRUBU olarak sosyal, ekonomik ve çevresel sürdürülebilirlik açısından yapılması planlanan projeler;

Bölge halkı tarafından üretilen organik ürünlerin satışının yapılacağı organik ürünler pazar yerinin kurulumunda ürün satış ekipman desteğinin yapılması,

Yöresel ürünlerin satışlarının daha geniş kitlelere yapılabilmesi için e-ticaret sisteminin kurulumu

İlçenin tarihi, doğal, kültürel, turizm alanları ile yöresel ürün ve el sanatlarını tanıtımı amaçlı tanıtım filmi, afiş, broşür, billboard, kitapçık, pankart gibi tanıtım malzemelerinin hazırlanması, website kurulumu ve basın, yayın, web gibi araçlarla tanıtımların sağlanması, elektronik reklam tabelalarının yerleştirilmesi yapılması planlanmaktadır. Ayrıca akıllı telefonlara google play – apple store uygulaması ile bölge halkının KARACA tarafından yapılacak eğitim, festival, fuar katılımı vb. alanlardaki faaliyetlere online başvuru yapabilmesi sağlanacaktır.

Kırsal turizm amaçlı doğal ve turistik alanlarda küçük turizm altyapısını iyileştirme çalışmalarının yapılması

İlçenin yerel, doğal ve kültürel kaynaklarının kullanımına dayalı kırsal turizm ürünlerinin tanınırlığını arttırmaya yönelik bölgesel/ulusal fuarlara katılımın sağlanması

İlçemizde yetişen orman meyvelerinin (kokulu dağ çileği,yabani yaban mersini vb.), mantarların(trimit mantarı, orman mantarı vb.), ve üretimi yapılan diğer meyvelerin(elma, armut, hurma, kokulu siyah üzümvb.) ekonomiye kazandırılması.

El sanatları ve yöresel ürünlerin öğrenilip uygulanabilmesi için mesleki eğitimler düzenlenmesi,

Turizm işletmecilerine, çalışanlarına ve potansiyel çalışma adaylarına yönelik sektörel alanda mesleki eğitim faaliyetlerinin yapılması, ilçe turizm envanterleri ve turizm haritalarının oluşturulması,

Bölgemizde bulunan turizm ve kültürel değerlerin tanıtımına yönelik festivallerin düzenlenmesine katkı sağlanması,

Hayvansal üretim konusunda daha kaliteli ürün elde edebilme ve üretilen ürünlere katma değer kazandırılabilme amaçlı eğitimler düzenlenmesi,

Arıcılık faaliyetleri yapan üreticilere yönelik eğitim düzenlenmesi

İlçe halkının kültürel ve sosyal yaşamını arttırmak ve mevcut kolektif yerel örgütleri, dernekleri ve STK’ları desteklemek, ilçede eksik olan alanlarda örgütlenmeyi sağlamak, üyelerine mesleki ve sosyal eğitimler düzenlemek, katılımı ve tanınırlığı arttırmaya yönelik website kurulumunun sağlanması, çalıştaylar ve alanlarında fuar katılımlarının desteklenmesi,

İyi Uygulama Örnekleri projesi çerçevesinde bölgemizdeki üreticilere ve yatırımcılara ulusal ve uluslararası bölgelerde bulunan iyi uygulama örneklerini göstermek amaçlı ziyaretler düzenleme,

Ulusal bazda yeni kurulan YEG lerin geniş katılımı ile; Yerel Eylem Grupları arasındaki bağın güçlendirilmesi, LEDAER Tedbiri süresince tüm alanlarda karşılaşılan sorunlar, çözüm önerileri, deneyim transferleri ve sonuç raporunun oluşturulacağı çalıştay düzenlenmesi.

4.1.3.Yeşil Gündem İle İlgili Konular

Günümüzde dünya, küresel nüfus artışı ve buna bağlı olarak çevre üzerindeki artan baskı ile karşı karşıyadır. Ülkeler hem ekonomik durgunluk, hem de küresel ısınma ve iklim değişikliği sonucunda oluşan çevre krizlerinden çıkabilmek için sürdürülebilir kalkınmaya alternatif yeni yaklaşımlar bulma yoluna gitmektedir. Bu kapsamda yeşil büyüme ve yeşil ekonomi yaklaşımları, ülkeler için sürdürülebilir kalkınmaya doğrudan ulaşılabilme imkânını içinde barındıran pratik araçlar olarak görülmektedir. Bugün dünya nüfusunun yarıdan fazlası kentlerde yaşamakta ve kentsel mekan üzerinde oluşan olumsuz çevresel dışsallıkların çözümü zorlaşmaktadır. Ulusal ekonomik büyümenin itici güçleri olan kentlerde enerji tüketimi ve CO2 salınım oranı yükselmekte, dolayısıyla bu durum iklim değişikliğini tetiklemektedir. Bu sorunların minimum seviyeye indirilmesi ve insan onuruna yakışır bir yapılı çevrenin oluşturulabilmesi için yeşil temelli mekânsal gelişime yönelik adımlar atılmaktadır. Kentler özelinde uygulanacak yeşil büyüme stratejilerinin özellikle yoksulluğun azaltılmasında ve toplumsal refahın sağlanmasında kilit bir rol oynayacağı düşünülmektedir. Bu çalışma ile yeşil büyüme ve yeşil ekonomi kavramları sürdürülebilir kalkınma ölçeğinde açıklanarak kentlerde sürdürülebilir bir çevre oluşturulabilmesi için yeşil büyüme stratejilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır

Yeşil ekonomi, dünyanın doğal sermayesini güçlendiren veya çevresel tehditlerin azaltılmasına katkıda bulunan ekonomi sektörlerine yapılan yatırımlardaki önemli bir artış ile ifade edilmektedir. Yeşil ekonomi; yeni işler başlatmak, yeni pazarlar geliştirmek ve düşük enerji maliyetleri için büyük olanaklar sunmaktadır.

KARACA YEG alanında Yeşil Gündem ile ilgili sosyal, ekonomik ve çevresel konular açısından yapılan faaliyetler;

Turizm noktaları tanıtım toplantıları

Kazankaya Şelalesi ahşap korkuluk yapımı

Kazankaya Şelalesi beton yol yapımı

Kadın girişimciler kooperatifine makine ve ekipman alımı(hamur yoğurma makinası, yufka açma makinası, pişirme sac alımı)

Gökçe Gelin Şelalesi beton yol yapımı

Gökçe Gelin Şelalesi çardak yapımı

Tırfıl Tepesi bank ve çardak alımı

Çaybaşı ilçe logosu yazılı tabela yapımı

Kapılı Şelalesi bank çardak ve beton yol yapımı

Seracılık eğitim toplantısı

Turizm eğitim toplantısı

Leader tanıtım toplantısı yapılmıştır.

KARACA YEG alanında Yeşil Gündem ile ilgili sosyal, ekonomik ve çevresel konular açısından yapılması planlanan faaliyetler;

İlçede bulunan şelalelerin, kanyonların ve yaylaların tanıtımlarının yapılarak turizme kazandırılması.

Doğada kendiliğinden yetişen tıbbi aromatik bitkilerin bilinçli bir şekilde sürdürülebilir olarak üretilmesi, toplanması ve katma değeri arttırılarak ilçe ekonomisine kazandırılması için yöre halkına eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarının düzenlenmesi.

İlçede üretilen balların pekmezlerin işlenmesi ve pazarlanması için üreticilere ekipman desteğinin sağlanması,

Bölge halkı tarafından üretilen organik ürünlerin satışının yapılacağı organik ürünler pazar yerinin kurulumunda ürün satış ekipman desteğinin yapılması,

Yöresel ürünlerin satışlarının daha geniş kitlelere yapılabilmesi için e-ticaret sisteminin kurulumu

İlçenin tarihi, doğal, kültürel, turizm alanları ile yöresel ürün ve el sanatlarını tanıtımı amaçlı tanıtım filmi, afiş, broşür, billboard, kitapçık, pankart gibi tanıtım malzemelerinin hazırlanması, website kurulumu ve basın, yayın, web gibi araçlarla tanıtımların sağlanması, elektronik reklam tabelalarının yerleştirilmesi yapılacaktır. Ayrıca akıllı telefonlara google play – apple store uygulaması ile bölge halkının KARACA tarafından yapılacak eğitim, festival, fuar katılımı vb. alanlardaki faaliyetlere online başvuru yapabilmesi sağlanacaktır.

Kırsal turizm amaçlı doğal ve turistik alanlarda küçük turizm altyapısını iyileştirme çalışmalarının yapılması

İlçenin yerel, doğal ve kültürel kaynaklarının kullanımına dayalı kırsal turizm ürünlerinin tanınırlığını arttırmaya yönelik bölgesel/ulusal fuarlara katılımın sağlanması

El sanatları ve yöresel ürünlerin öğrenilip uygulanabilmesi için mesleki eğitimler düzenlenmesi,

Bölgemizde bulunan turizm ve kültürel değerlerin tanıtımına yönelik festivallerin düzenlenmesine katkı sağlanması,

Hayvansal üretim konusunda daha kaliteli ürün elde edebilme ve üretilen ürünlere katma değer kazandırılabilme amaçlı eğitimler düzenlenmesi,

Arıcılık faaliyetleri yapan üreticilere yönelik eğitim düzenlenmesi

. İlçe halkının kültürel ve sosyal yaşamını arttırmak ve mevcut kolektif yerel örgütleri, dernekleri ve STK’ları desteklemek, ilçede eksik olan alanlarda örgütlenmeyi sağlamak, üyelerine mesleki ve sosyal eğitimler düzenlemek, katılımı ve tanınırlığı arttırmaya yönelik website kurulumunun sağlanması, çalıştaylar ve alanlarında fuar katılımlarının desteklenmesi,

KARACA üyeleri, yönetici ve uzmanları için idari ve teknik kapasitelerini geliştirici, Proje Döngüsü Yönetimi, Girişimcilik, özellikle yeni üyelere yönelik LEADER Yaklaşımı eğitimleri düzenlemesi

Tüm sektörlerde, sektör çalışanlarına ve potansiyel girişimcilere yönelik LEADER Yaklaşımı, IPARD Programları, Proje Döngüsü Yönetimi, Girişimcilik diğer hibe programlarından faydalanabilme açısından kapasite geliştirmelerine yönelik eğitimler düzenlenmesi

KARACA üyeleri, personeli, yerel halk ve sektör temsilcilerinin kapasitelerini geliştirmeye ve YEG bölgesinde yaşayanlara yetenek kazandırılarak, bu kazanımların harekete geçirilmesi amaçlı ulusal ve uluslararası seminerlere, çalıştaylara, toplantılara, çalışma ziyaretlerine, Ulusal Kırsal Kalkınma Ağı dahilinde ulusal ve uluslararası YEG ziyaretlerine ve AB Ağ Etkinliklerine katılımın sağlanması,

4.1.4. İnavasyon, Dijitalleşme ve Yenilik (EIP-AGRI)

Karaca Yerel Eylem Grubu toplumsal refah artışı hedeflerini aşağıdaki gibi sıralamıştır.

· Yaşam standartlarının artması,

· Sürdürülebilir ekonomik büyümenin sağlanması,

· İstihdam artışı,

· Kaynakların etkin ve verimli kullanılması,

· Yeni hammadde kaynaklarının ortaya çıkarılması,

· İhracat artışı sağlama,

· Patent sayılarında artma,

· Bölgesel kalkınmaya katkı sağlama,

· Enerji kaynaklarının etkin kullanımı,

· Girişimciliğin artması,

· Dışa bağımlılığın azalması.

İnovasyonun bu etkilerinden yararlanabilmek ve bu etkileri maksimize edebilmek için öncelikle birey, toplum, kurum ve kuruluşlar açısından belirli düzeyde bir farkındalığa sahip olunması, inovasyonun öneminin kavranması, gerekli mekanizmaların kurularak bu mekanizmalar arasındaki iletişim ve etkileşimin sağlanması gerekmektedir. Bunun sağlanabilmesi için KARACA YEG olarak inovasyon digitalleşme ve yenilikçi yaklaşımlar ile ilgili tüm paydaşlara bilgilendirme toplantıları eğitimler ve seminerler verilmesi planlanmıştır.

4.1.5. Kırsalda Yaşanabilirliğin Artması

Çaybaşı ilçemizde yaşanan istihdam eksikliği problemi nedeniyle kırsaldan kente göç hızlanmıştır. Kırsal kalkınmayı destekleyen finansman ve faaliyetler yoluyla, kırsal alanların canlılığı ve ekonomik yaşanabilirliği desteklenmektedir. Kırsal kalkınma, kırsal alanların sosyal, çevresel ve ekonomik sürdürülebilirliğini güçlendirmektedir. Tarım ve ormancılığın rekabet gücü artırılmaktadır. İstihdamın yaratılması ve sürdürülmesi de dâhil olmak üzere kırsal ekonomilerin ve toplulukların dengeli bölgesel kalkınması, kırsal alanlarda sosyal katılımın sağlanması, yoksulluğun azaltılması ve ekonomik kalkınmanın desteklenmesi sağlanmaktadır. Genç istihdamının desteklenmesi, kırsal alanların yeniden canlandırılmasına, nüfusun azalmasının önlenmesine ve kırsal toplulukların güçlendirilmesine yardımcı olmaktadır. Karaca Yerel Eylem Kalkınma Stratejisi’nde Çaybaşı ilçe sınırları içerisinde kalan alanda sürdürülebilir kaynak kullanımını temele alıp Çaybaşı ilçesinin gelir düzeyini ve yaşamsal anlamda refah seviyesini yukarıya çekerek diğer gelişmiş bölgelerle gelişmişlik düzeyi arasındaki farkları azaltmak, diğer taraftan da çevresel ve kültürel değerlerin korunmasını ve geliştirilmesini yöneten, yerelde farklılaşan sosyal, kültürel ve ekonomik özelliklerinin iyileştirilmesini amaçlamıştır. Çaybaşı ilçesi kırsal iş gücü potansiyeline, marka olabilecek yöresel ürün çeşitliliğine organik fındık üretimi potansiyeline, küçükbaş hayvancılık, kümes hayvancılığı ve flora ile fauna zenginliğiyle arıcılık faaliyetleri potansiyeline sahiptir. İlçemiz birbirinden güzel keşfedilmiş/keşfedilmeyi bekleyen şelale kanyonlarıyla, ahşap camii ve köprüleriyle zengin kültür ve turizm varlılarına, çeşitlilik sergileyen geleneksel zanaat el sanatlarına sahiptir. Sahip olunan mevcut birikim, özellikle modernizasyon ve kırsal alan kalkınması ile ilgili yetersizliklerden dolayı ihmal edilmiş ve yok olma durumuyla karşı karşıya kalmıştır. Mevcut bulunan tüm bu özelliklerin korunması ve geliştirilmesi ekonomiye kazandırılmasıyla kırsal da yaşamın arttırılması hedeflenmiştir. Karaca Yerel Eylem Grubu bölgesinde çeşitlilik gösteren ve üretkenliğin devamı olabilecek nitelikteki kalkınma yaklaşımını kırsalda yaşanabilirliğin artması için desteklemektedir.

4.1.6. İzleme,Değerlendirme,Raporlama

Mevcutta olduğu gibi KARACA Yerel Kalkınma Stratejisine uygun olarak yürüteceği faaliyet ve projeler sistematik bir kayıt sistemi ile izlenebilir olacaktır. Derneğimizde uygulamaya dönük evrak kayıt sistemi ve arşivleme düzeni kurulacaktır. Personel ve uzman çalışmaları kayıt altına alınacak, proje uygulama yaklaşımına uygun olarak satın alma, uygulama, sonuçların elde edilmesi süreçleri etkin olarak takip edilecek, düzenli olarak kayıt altına alınacaktır. İzleme süreçleri iç ve dış prosedürlere göre yapılacaktır. İç izleme sürecinde Yönetim Kurulu, YEG yönetici ve uzmanları rol üstlenecektir. Yapılan her faaliyet sırasında ve faaliyet sonrasında elde edilen sonuç ve çıktılar değerlenecektir.. Dış izleme süreçlerinde TKDK mevzuatına uygun olarak projeler hazırlanacak, kayıt ve raporlama standart belgelere göre yapılacaktır. TKDK tarafından yapılacak izleme ziyaretlerinde bu kayıtlar esas olacaktır. Ayrıca toplumsal kalkınmaya yönelik bir amaç taşımamız nedeniyle hazırlayacağımız yayınlarda, duyurularda şeffaf olacak toplumun geri bildirimlerine açık olunacaktır. TKDK rehber ve yönergelerine uygun olarak hazırlanacak projelerin çıktıları ve sonuçları doğrulanabilir başarı göstergeleri ile ortaya konulacaktır. Her bir proje sonrasında rapor hazırlanacaktır. Göstergelerin doğrulanması için öncelikle resmi kaynaklara başvurulacaktır. TUİK, Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü, Ticaret ve Sanayi Odaları, Ticaret Borsaları, İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Ziraat Odası ve Esnaf ve Sanatkarlar Odası gibi kurumların yayın ve raporlarından yararlanılacaktır.

5.YEREL KALIKINMA STRATEJİLERİNİN HAZIRLANMASI

5.1. Öncelikli Temaların Seçimi ve Gerçekleştirilmesi

KARACA olarak Çaybaşı İlçe Kaymakamımız ve Çaybaşı Belediye Başkanımız önderliğinde KARACA Yönetim Kurulu ve Genel Kurul üyeleri, mülki amirler, Sivil Toplum Kuruluşları temsilcileri, mahalle muhtarları, ilçenin önde gelen sektör temsilcileri, kadınlar, gençler, yerel halkla yapılan toplantılar ve görüşmeler sonucunda ilçenin gelişmesi, ilçenin şelaleleri başta olmak üzere diğer turistik yerlerinin tanıtımlarının yapılarak turizme kazandırılması, istihdam alanlarının arttırılarak başka bölgelere göçün engellenmesi, ilçede var olan kültürlerin canlandırılması, ekonomik, toplumsal ve kültürel kalkınma potansiyellerinin açığa çıkartılması ve tercih edilen bir ilçe olması adına 4 öncelik alanı belirlemiştir. Eylem Planı bu öncelikler kapsamında düzenlenmiştir.

1.Kırsal ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesine yönelik olarak kaliteli ürünler, el sanatları ve diğer faaliyetlerde dahil olmak üzere kısa tedarik zincirlerinin ve katma değerli ürünlerin geliştirilmesi;

2.Yerel doğal ve kültürel kaynakların kullanımına dayalı kırsal turizm ürünlerinin geliştirilmesi;

3.Toplumun kültürel ve sosyal yaşamını geliştirmek ve kolektif yerel örgütlerin, derneklerin ve STK’ların (kadın grupları dahil) desteklenmesi;

4.Yerel eylem grupları ağı, iyi uygulama örneklerinin paylaşımı,IPARD programının yaygınlaştırılması ve kırsal kalkınmada yeni yaklaşımların öğrenilmesi;

5.2. Öngörülen Faaliyeetler (Projeler)

KARACA, LEADER Tedbiri kapsamında YKS’sinde planlanan faaliyetler ve projelerin belirlenmesinde çevre koruması, insan sağlığı, istihdamın arttırılması, elde edilen ürünlerden daha fazla verim alınması, toplumsal ve kültürel değerlerin yaşatılması gibi kriterler göz önünde bulundurulmuş ve bu doğrultuda çalışmalar yapılması kararlaştırılmıştır. Ofis, personel, teknik ekipman ve donamınlar hazır olduğunda KARACA planladığı projelere başlayacaktır.

Projelerimiz;

KARACA üyeleri, yönetici ve uzmanları için idari ve teknik kapasitelerini geliştirici, Proje Döngüsü Yönetimi, Girişimcilik, özellikle yeni üyelere yönelik LEADER Yaklaşımı eğitimleri düzenlemesi,
Tüm sektörlerde, sektör çalışanlarına ve potansiyel girişimcilere yönelik LEADER Yaklaşımı, IPARD Programları, Proje Döngüsü Yönetimi, Girişimcilik diğer hibe programlarından faydalanabilme açısından kapasite geliştirmelerine yönelik eğitimler düzenlenmesi,
KARACA üyeleri, personeli, yerel halk ve sektör temsilcilerinin kapasitelerini geliştirmeye ve YEG bölgesinde yaşayanlara yetenek kazandırılarak, bu kazanımların harekete geçirilmesi amaçlı ulusal ve uluslararası seminerlere, çalıştaylara, toplantılara, çalışma ziyaretlerine, Ulusal Kırsal Kalkınma Ağı dahilinde ulusal ve uluslararası YEG ziyaretlerine ve AB Ağ Etkinliklerine katılımın sağlanması,
Doğada kendiliğinden yetişen orman meyvelerinin (kokulu dağ çileği, yabani yaban mersini) bilinçli bir şekilde sürdürülebilir olarak üretilmesi, toplanması ve katma değeri arttırılarak ilçe ekonomisine kazandırılması için yöre halkına eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarının düzenlenmesi.
İlçemizin kokulu dağ çileğinde üretilen (çilek reçeli) ürünlerin markalaşma süreçleri, katma değer arttırıcı çalışmalar yapılması ve kısa tedarik zincirlerinin oluşturulmasına katkı sağlayacak eğitimler verilmesi,
Bölgede üretimi yapılan elma, armut ve hurma pekmezi için markalaşma süreçleri, katma değer arttırıcı çalışmalar yapılması ve kısa tedarik zincirlerinin oluşturulmasına katkı sağlayacak eğitimler verilmesi,
Bölge halkı tarafından üretilen organik ürünlerin satışının yapılacağı organik ürünler pazar yerinin kurulumunda ürün satış ekipman desteğinin yapılması,
Yöresel ürünlerin satışlarının daha geniş kitlelere yapılabilmesi için e-ticaret sisteminin kurulumu,
Bölge fırındarında yapılan ilçemize has olan İlküvez Yağlısı için patent alınmasına destek olunması,
İlçenin tarihi, doğal, kültürel, turizm alanları ile yöresel ürün ve el sanatlarını tanıtımı amaçlı tanıtım filmi, afiş, broşür, billboard, kitapçık, pankart gibi tanıtım malzemelerinin hazırlanması, website kurulumu ve basın, yayın, web gibi araçlarla tanıtımların sağlanması, elektronik reklam tabelalarının yerleştirilmesi yapılacaktır. Ayrıca akıllı telefonlara google play – apple store uygulaması ile bölge halkının KARACA tarafından yapılacak eğitim, festival, fuar katılımı vb. alanlardaki faaliyetlere online başvuru yapabilmesi sağlanacaktır.
Kırsal turizm amaçlı doğal ve turistik alanlarda küçük turizm altyapısını iyileştirme çalışmalarının yapılması.
İlçenin yerel, doğal ve kültürel kaynaklarının kullanımına dayalı kırsal turizm ürünlerinin tanınırlığını arttırmaya yönelik bölgesel/ulusal fuarlara katılımın sağlanması
Hayvansal üretim konusunda daha kaliteli ürün elde edebilme ve üretilen ürünlere katma değer kazandırılabilme amaçlı eğitimler düzenlenmesi,
Arıcılık faaliyetleri yapan üreticilere yönelik eğitim düzenlenmesi,
El sanatları ve yöresel ürünlerin öğrenilip uygulanabilmesi için mesleki eğitimler düzenlenmesi,
Turizm işletmecilerine, çalışanlarına ve potansiyel çalışma adaylarına yönelik sektörel alanda mesleki eğitim faaliyetlerinin yapılması, ilçe turizm envanterleri ve turizm haritalarının oluşturulması,
Bölgemizde bulunan turizm ve kültürel değerlerin tanıtımına yönelik festivallerin düzenlenmesine katkı sağlanması.
İlçe halkının kültürel ve sosyal yaşamını arttırmak ve mevcut kolektif yerel örgütleri, dernekleri ve STK’ları desteklemek, ilçede eksik olan alanlarda örgütlenmeyi sağlamak, üyelerine mesleki ve sosyal eğitimler düzenlemek, katılımı ve tanınırlığı arttırmaya yönelik website kurulumunun sağlanması, çalıştaylar ve alanlarında fuar katılımlarının desteklenmesi,
İlçemizdeki yöresel yemeklerin tanıtımına yönelik yemek yarışmaları düzenlenmesi,
İyi Uygulama Örnekleri projesi çerçevesinde bölgemizdeki üreticilere ve yatırımcılara ulusal ve uluslararası bölgelerde bulunan iyi uygulama örneklerini göstermek amaçlı ziyaretler düzenleme

5.3. Projelere Yönelik İş ve İşlemler

Madde 5.1’de belirlemiş olduğumuz temalara göre hazırlamış olduğumuz eylem planı Ek-6’da sunulmuştur.

6. FİNANSAL FAALİYETLER

6.1. Bütçeleme

Leader programı kapsamında derneğimizin bulunmuş olduğu bütçeleme grubu verilerine göre ve donör katkılarıda katılarak hazırlamış olduğumuz bütçemiz oluşturulmuş olup finansal tabloda belirtilmiştir.

6.2. Finansal Tablolama

Proje kapsamında hazırlamış olduğumuz finansal tablo EK…. ‘da yer almaktadır.

6.3. Tamamlayıcı Diğer Fonların Belirlenmesi

Ipard III programını yürütebilmek için verilen destek haricinde donör katkılarıda bütçeye eklenmiştir. Derneğimize yapılacak bağışlar ile ve diğer uluslararası ve ulusal kurumların vermiş olduğu hibe programlarına katılım sağlanarak Ipard III süreci geçirilecektir.

7.YEREL KALKINMAN STRATEJİSİNİN UYGULANMASI

7.1. Küçük Projelerin Uygulanması

KARACA uygulayacağı küçük projeleri belirlerken önemle üstünde durduğu kriterler vardır. Düzenlenecek her projede ve faaliyette toplum ve çevre sağlığı dikkate alınarak uygulanacak. İhtiyaca yönelik, sürdürülebilirliği olan, verimliliği arttırıcı projeler uygulanması belirlenmiştir. Bölgemiz için özel olan tarımsal, kültürel, turizm kaynaklarını ön plana çıkaracak, ilçe altyapısına uygun, toplumsal-ekonomik ihtiyaçları gidermeye yönelik ve kalkınma hamlesine katkı sağlayacak bir anlayış benimsenmiştir. Ayrıca yapılan projelerde kadınlar, gençler ve dezavantajlı grupların sosyal ve ekonomik hayata katılımını arttırma hedeflenmektedir. Yerel ürünlerin pazarlanabilmesi için organik pazar ve e-ticaret uygulamaları, işlenebilmesi için ekipman temininin sağlanması, yöresel ürünlere patent çalışmaları, turizm kaynakları ve doğal alanlarımız için altyapı çalışmaları ve düzenlenecek festivaller, tanınırlığı arttırıcı fuar katılımları küçük projelerimize örnek olarak gösterilebilir.

7.2. Pazar, Markalaşma ve Rekabet Olanaklarının Geliştirilmesi

Çaybaşı, yöresel ürün çeşitliliği bakımından ilimizin sayılı ilçelerinden biridir. Bunda bitki örtüsünden, dört mevsimin birden yaşanmasından, coğrafi özelliklerinin etkisine kadar birçok neden sayılabilmektedir. Fakat bu kadar çok çeşitli ürüne sahip olmasına rağmen bu ürünleri pazarlamayı etkili bir şekilde başaramamıştır. Dünyada pek çok yerel ürün coğrafi adı ile tanınmaktadır. Ün ve kalitelerini bulundukları yerin özgün doğal koşulları ya da beşeri faktörünün bilgi, beceri (knowhow), deneyim ve geleneklerinden alan bu tipik ürünler yöresel ürün olarak adlandırılmaktadır. İlçemizde üretilen ürünlerin tüketicilerle buluşması için yerel ürünler pazarı ve web sitesi üzerinden satış yapılabilmesi hedeflemiştir. Yapılacak fuarlarda tanıtımı yapılan ürünler (bal, pekmez, reçel, kurutulmuş sebze ve meyveler, konserve, kavrulmuş ve kabuklu fındık, mısır, mısır unu vb.)yeni pazarlarda satışı yapılacak kalkınmaya katkı sağlayacaktır. İlçemizde patentli ürün bulunmamakta ancak İlküvez Yağlısı patent alma aşamasındadır. Coğrafi işaret ibaresi ile tescillenmiş ürünler üretildiği bölgeyi bir çekim merkezi haline getirebilmektedir. Ürünlere ait standartların ve kalite seviyesinin teminatı anlamına gelen coğrafi işaretler ürün tanımlarına uygun olarak üretilmesiyle ortaya çıkarlar. Coğrafi işaretler iyi bir koruma sistemine sahip olup uygun amaçlarla kullanılırlarsa, büyük ekonomik değere sahip çok verimli bir pazarlama aracı olabilirler. Tüketicilerde yöresel ürünler bağlamında meydana getirilecek farkındalık, ürünlerin pazarlanmasında coğrafi işaret ibaresi yani ürünün belli bir yöreye ait olduğunu ve o yörenin de bu ürünle meşhur bir yöre olduğunu ifade eden bir ibare, söz konusu ürünün pazarlanmasında ciddi bir araç olmak durumundadır. Bu görüşü destekleyenlerin coğrafi tescil ile korunan yöresel ürünleri, kırsal kalkınma projeleri ve programlarının gerçekleştirilmesinde önemli bir potansiyel araç olarak değerlendirildikleri görülmektedir. Bu yöndeki çalışmalarımız Yerel Kalkına Stratejisi çalışmasında kullanılacaktır.

8. İLETİŞİM VE TANITIM

Yerel kalkınma vizyonumuzda belirlenen hedeflere ulaşmak için tüm paydaşların sürece dâhil olduğu bir yerle kalkınma stratejisi belirlenmiş özellikle Yerel Eylem Gruplarının başarılı olabilmesinin, gerçekleştireceği faaliyetlerin verimli uygulanabilmesinin önemli göstergesi, yerel halk, yerel idareciler ve YEG üyelerinin yapılacak çalışmalarda uyum ve işbirliği içinde olmalarına bağlıdır. YKS hazırlık sürecinde yapılan toplantı, anket ve birebir görüşmelerde Yönetim Kurulumuzun da katılımıyla ilçemizin her kesiminde yaşayan vatandaşlara ve sektör temsilcilerine süreçle ilgili bilgilendirme çalışmaları yapılmıştır. KARACA, LEADER Yaklaşımının uygulanması sürecinde hangi alanlarda, sektörlerde farkındalık yaratma, tanıtım ve reklam çalışmaları yapacağını yerel halk ve tüm paydaşlarla birlikte ‘’Faaliyet Öncelikleri Belirleme Toplantısı’nda’’ belirlemiştir. Mevcutta yaptığımız iletişim ve tanıtım çalışmalarının devamı olarak İlçenin tanıtım filmi, afiş, broşür, kitapçık, pankart gibi tanıtım malzemeleri, web sitesi, akıllı telefon uygulaması, basın yayın reklamları, festival ve fuar katılımları yoluyla tanıtımlar yapılıp yerel halkın harekete geçirilmesi teşvik edilecektir. KARACA, LEADER Tedbiri süresince üyelerine, faaliyet planında yer alan sektörlerin temsilcileri ve potansiyel girişimcileri, kurulması teşvik edilecek olan STK’ ların yönetici ve üyelerine idari ve teknik kapasitelerini geliştirici, Proje Döngüsü Yönetimi, Girişimcilik, LEADER Yaklaşımı, pazarlama teknikleri ve mesleki eğitimler düzenleyecektir. İlçemizde unutulmaya yüz tutmuş el sanatlarının gelişimi için özellikle kadınlara yönelik el emeğiyle üretilen ip, halı, dokuma ürünleri vb. alanlardaki eğitimler kadınlarımızın sosyal ve ekonomik hayata aktif katılımları desteklenecektir. Ayrıca bu faaliyetlerle kaybolmakta olan kültürel değerlerimiz korunmuş olacaktır. Bu ürünlerle ilgili eğitimler, eğitim ekipmanlarının satın alınması, tanıtım ve reklam çalışmaları KARACA tarafından sağlanarak sermaye problemi ortadan kaldırılıp, daha çok kadınımızın ilçe ekonomisine katılımı sağlanacaktır. Bölgenin turizm kaynağı olan yerlerde açılabilecek tesislerle ilgili yatırımcıları ve yatırımcı adaylarını bilgilendirecek ve daha verimli çalışmalar yapılabilmesi için eğitim odaklı toplantılar düzenlenecek. Bölgede markalaşma hedefi olan tarım ürünleri için üreticilere alanında uzman kişiler tarafından düzenlenecek tarımsal üretim ve pazarlama teknikleri konularında eğitimler düzenlenecektir. Yapılan tüm faaliyetlere katılımı arttırmaya yönelik yazılı ve görsel yayın organları, akıllı telefon uygulamaları ve sosyal medya hesapları etkin bir araç olarak kullanılacaktır.